We use cookies

We use cookies and other tracking technologies to improve your browsing experience on our website, to show you personalized content and targeted ads, to analyze our website traffic, and to understand where our visitors are coming from. By browsing our website, you consent to our use of cookies and other tracking technologies.

Hasselt in 1893: A. Van Geel en de Sprekersbond zijn al lang vergeten

by Jos Sterk
by Jos Sterk

De Onafhankelijke van woensdag 3 augustus 1893 had het over de Hasseltse Sprekersbond, dat zijn eerste voordracht – gegeven door Albert Van Geel - organiseerde in de Scherpesteen  in de Demerstraat. De Scherpesteen was op dat moment een horlogewinkel met op de bovendieping een zaal waar ook het lokaal van het Leesgezelschap was gevestigd. Van Geel – nu al lang vergeten - was één van de bekendse Hasselaren uit de 2de helft van de 19de eeuw die veel heeft gedaan voor de Vlaamse zaak. Het vreemde is dat zijn graf niet (meer?) te vinden is op het oud kerkhof aan de Kempische Steenweg. Wat de Sprekersbond betreft: ook die is allang opgelost in de mist van de tijden. De organisatie was misschien goed bedoeld, maar heeft de hooggespannen verwachtingen nooit echt kunnen inlossen.

Die Sprekersverbond was in 1893 weliswaar nieuw in Hasselt, maar bestond al geruime tijd in andere Vlaamse steden. De Sprekersbond van Zuid-Vlaanderen met centrum in Kortrijk had op minder 2 jaar 50 meetings gegeven, wat volgens het belang van deze organisatie overduidelijk aantoonde. Op dat moment was de Vlaamse zaak volop in opmars, de Vlamingen eisten dat ze in hun eigen moedertaal bestuurd zouden worden.

Het waren volgens De Onafhankelijke dan ook de leiders van de Vlaamse beweging die het eerst het belang van organisatie van de Sprekersbond hadden ingezien. Ook de wetenschap die zich bezig hield met het oplossen van maatschappelijke vraagstukken zag het er het nut van in. De zaak die in de Vlaamse dagbladen kreeg, werd ook in de Franse pers behandeld. Onder andere in de krant Patriote, een krant die zich zoals de andere Frans-Belgische kranten nauwelijks aandacht had voor de Vlaamse zaak die toen in het centrum van de belangstelling stond.

Volgens de krant kon de Sprekersbond de maatschappelijke belangen van onder andere de Vlaamse beweging behartigen. Naar verwachting zou de vereniging een belangrijke rol in de toekomst kunnen spelen, ze zou heel wat gebeurtenissen in beweging kunnen zetten. In alle tijden hadden redenaars en sprekers veel gezag gehad, daarbij moest op de eerste plaats naar de Grieks-Romeinse oudheid gekeken worden. Veel namen uit de oudheid waren bewaard gebleven, precies omdat het zo’n goede sprekers waren. Denk daarbij maar aan Marcus Tullius Cicero, waarschijnlijk de beste redenaar ooit. Sprekersbonden waren scholen waar uitstekende woordvoerders uit voort kwam. Want volgens De Onafhankelijke kon men een spreker worden: Fiunt Oratores.

Dat wisten de volksmenners maar al te goed, deze gewetenloze gelukszoekers speelden volgens de krant in op het feit dat het een slechte tijd was met veel ontevredenen. Deze situatie werd door middel van het gesproken woord uitgebuit. Ze sleepten de menigte mee en brachten godsdienst, orde en welvaart in gevaar. Volgens De Onafhankelijke mocht de waarheid op dezelfde manier verkondigd worden. Het was de ‘noodgil’ van de maatschappij die de Sprekersbonden deed spreken. Ze konden het mooi uitdrukken, toen in de 19de eeuw.

De eerste lezing bij de Sprekersbond door een buitenstaander werd gegeven door advocaat Thijs, die het had over de noodzaak van de zondagsrust. Dat thema was in 1893 erg populair. Hij beklemtoonde zowel de voorbeelden als de noodzaak van de zondagsrust. Het was de bedoeling van Thijs om een comité op te richten dat zou ijveren voor het herstel van de zondagsrust. Die er dus ook is gekomen.